Het Enneagram, een eerste kennismaking

Hoe het model werkt

In deze kennismaking komt aan de orde hoe het Enneagram zoals dat in de vorm van een persoonlijkheidsmodel het meest bekend is, is opgebouwd en hoe het gebruikt kan worden. Dit is vooral zinvol voor mensen die het Enneagram niet of nauwelijks kennen. De hier behandelde basale concepten zijn nodig als ondergrond om de reis naar zelfkennis aan de hand van het Enneagram op een goede manier te beginnen. We beginnen eenvoudig, maar stap voor stap zal duidelijk worden hoe diepgaand, uitgebreid en verstrekkend het Enneagram is.

De vorm van het Enneagram

Het Enneagram is opgebouwd uit volledig abstracte symbolen, die wel degelijk betekenisvol zijn. In een later stadium zal ik de betekenis uitgebreid behandelen. Voorlopig zien we het volgende:

Het Enneagram         Het Enneagram

Persoonlijkheidstype of favoriete strategie

De meeste auteurs vatten in het persoonlijkheidsmodel de punten op als een verzameling van negen te onderscheiden persoonlijkheidstypen, waarvan er één aangeboren dominant is. Dit zou dan het basis persoonlijkheidstype of kortweg het persoonlijkheidstype zijn.

Om redenen die ik op een andere plaats uiteen zal zetten, volg ik de opvatting dat het zou gaan om min of meer vaste persoonlijkheidstypen niet. Het gaat mijns inziens om strategieën waarmee de persoon de wereld tegemoet treedt. In de praktijk herkent iedereen zichzelf in meerdere of mindere mate in alle negen strategieën en is er met enige moeite een rangorde van voorkeur op te stellen. De bovenste in de rangorde is dan de favoriete strategie van de persoon.

De strategieën worden in de loop van de kindertijd ontwikkeld op grond van de interactie tussen de aangeboren kwaliteiten van het kind en de omgevingsfactoren.

Over de strategieën zijn een aantal punten op te merken:

Een eerste indicatie van de favoriete strategie

Het Enneagram is op een oppervlakkige manier eenvoudig te leren, maar het is verbazingwekkend lastig om het werkelijk diep te doorgronden en goed te gebruiken. Dat komt omdat het over mensen gaat en mensen zijn nu eenmaal buitengewoon complex.

Oppervlakkig toekennen van Enneagram nummers kan een leuk gezelschapsspel zijn zonder veel toegevoegde waarde. Het is erger als het een manier wordt om te stereotyperen door etiketten op mensen te plakken.

Je kunt natuurlijk een van de vele testen invullen die je op Internet kunt vinden, maar als je er meerdere invult kan het voorkomen dat de uitslagen van test tot test verschillen. Ook komt het voor dat als je dezelfde test meerdere malen invult, kun je verschillende uitslagen krijgen. De testen zijn kennelijk niet zeer valide en ook weinig betrouwbaar. Als spelletje met een globale indicatie is er niets op tegen, als je het maar niet al te serieus neemt. Onder links heb ik een aantal verwijzingen naar testen opgenomen.

Als je uitgaat van een nummer dat je door een ander verteld wordt, dan mis je waar het eigenlijk om gaat en dat is de zoektocht naar wie je bent. Het is het onderzoek naar hoe je jezelf ziet, hoe je de wereld benadert en wat je motivatie daarbij is, maar ook wat je daarvan wilt behouden en wat je wilt veranderen. Gaande die weg zul je ontdekken dat het bepalen van je type of strategie uiteindelijk van weinig belang is. Het inzicht in jezelf, de vrijheid en de innerlijke rijkdom die je daarbij ontdekt zijn, die blijken belangrijk.

Hieronder staan de negen strategieën kort omschreven. Lees ze aandachtig door en bepaal welke het meest bij je past.

Je kunt het ook op een van de volgende manieren doen:

  1. Print de beschrijvingen uit en knip ze los van elkaar. Kies degene die het best past, leg die bovenaan, kies dan degene die het minst past en leg die onderaan. Kies dan weer de best passende en de minst passende en maak zo een volgorde van je meest favoriete naar je minst favoriete strategie.
  2. Hetzelfde als onder 1 maar nu in samenspraak met iemand die jou goed kent. Probeer met concrete voorbeelden uit je leven aan te geven waarom je een strategie op een bepaalde plek plaatst.

De negen strategieën kort beschreven.

De Een, de Maatgever

De Maatgever heeft een diepe relatie met en gevoel voor wat juist en wat verkeerd is.

De Twee, de Verbinder

De Verbinder heeft het vermogen om diepgaand anderen in te voelen en te ontmoeten.

De Drie, de Presteerder

De Presteerder heeft contact met de dynamische levensenergie. De Presteerder is dan ook energiek, daadkrachtig en ondernemend.

De Vier, de Individualist

De Individualist heeft contact met zijn oorspronkelijkheid en zijn uniekheid en is sensitief, emotioneel intens en gereserveerd.

De Vijf, de Waarnemer

De Waarnemer heeft een objectiverende kijk op de werkelijkheid en is een heldere, abstraherende denker.

De Zes, de Vormgever

De Vormgever is ontvankelijk en kritisch en in staat om wat hij ontvangt een bruikbare vorm te geven.

De Zeven, de Avonturier.

De Avonturier is spontaan, optimistisch, gericht op het realiseren van een mogelijke toekomst.

De Acht, de Krijger.

De Krijger wil de wereld in bezit nemen op het grensvlak van Macht en Waarheid en heeft vaak een haarscherp gevoel voor wat waar is.

De Negen, de Bemiddelaar.

De Bemiddelaar heeft een relatie met en gevoel voor harmonie, volledigheid en heelheid, alles mag er zijn en heeft zijn eigen functie en plaats in de wereld.